Diril
İndir

Yapılacaklar listesi neden bitmiyor? Uygulanabilir liste için 7 yol

Çoğu yapılacaklar listesinde aynı maddeler haftalarca durur: “Proje üzerinde çalış”, “Vergi işleri”, “Spor”. Her sabah okunur, her akşam yerinde kalır. Bunu irade eksikliğine bağlamak kolaydır. Oysa sorun çoğu zaman maddelerin yazılış biçimindedir.

Bitmemiş işlerin akılda kalmaya devam ettiği uzun süredir biliniyor (Zeigarnik etkisi). Masicampo ve Baumeister’in çalışmalarında bitmemiş hedefler, ilgisiz bir okuma görevi sırasında istenmeyen düşüncelere ve bir anagram görevinde daha düşük performansa yol açtı (DeepDyve özeti). Katılımcılar bu hedefler için somut bir plan yapınca bu etkiler ortadan kalktı (Academia.edu). Bu araştırma liste biçimini değil, plan yapmayı inceliyor. Yine de iyi yazılmış bir liste küçük bir plan işlevi görebilir. Aşağıdaki yollar bu amaca yönelik.

1. Belirsiz ifadeleri ilk fiziksel adıma çevirin

“Proje üzerinde çalış” bir görev değil, bir alanın adı. Ne zaman başlayacağınızı, nerede olacağınızı, ilk olarak neye dokunacağınızı söylemiyor. Aynı çalışmada planın zihinsel yükü azaltması, hedefe gerçek bir katkı sağlamasına bağlıydı (Masicampo & Baumeister 2011). Bu bulgu listeler üzerine değil, ama listeler için makul bir çıkarım yapılabilir. Maddeyi somut bir fiille başlatmak ve bir oturuşta yapılabilecek kadar küçük tutmak iyi bir başlangıç noktası olabilir.

Önce: Proje üzerinde çalış

Sonra: Sunum dosyasını aç, 3. slayt için iki grafik taslağı çiz

2. Büyük işleri parçalara bölün

İnsanlar bir işin ne kadar süreceğini sistematik olarak az tahmin eder. Buna planlama yanılgısı deniyor. Bir çalışmada öğrenciler tezlerini ortalama 33,9 günde bitireceklerini tahmin etti. Tezler ise ortalama 55,5 gün sürdü (Buehler, Griffin & Ross 1994). Gerçek süre, öğrencilerin en kötü senaryo tahmininden (48,6 gün) bile uzundu (Dave Stuart Jr.).

İşi bölmenin bu yanılgıyı ne ölçüde düzelttiği konusunda kesin bir şey söylemeyeceğim. Pratikteki faydası ise açık. “Taşınma” diye tek bir madde hiç bitmez. “Nakliyeciden üç fiyat al” ise bir öğleden sonra biter.

Önce: Taşınma

Sonra:

3. Her şeyi aynı listeye yığmayın

Tek bir uzun listede “faturayı öde” ile “kariyer planımı yaz” yan yana durur ve genellikle fatura kazanır. Zhu, Yang ve Hsee bunu “sırf aciliyet etkisi” olarak adlandırıyor. Beş deneyde insanlar, olağan gerekçeler kontrol edildiğinde bile daha düşük getirili ama acil görünen işleri daha önemli işlere tercih etti (Journal of Consumer Research, 2018).

Listeyi ikiye ayırın. Bugün listesinde en fazla üç ila beş madde olsun. Bunlardan biri önemli ama acil olmayan bir iş olsun. Geri kalan her şey Bir gün listesine gitsin.

Önce: E-postaları yanıtla, kargo iadesi, kitap yaz, kuaför randevusu, İngilizce çalış, faturayı öde

Sonra (Bugün): Faturayı öde · Kargo iadesini postaneye bırak · Kitabın 2. bölümüne 30 dakika yaz

Sonra (Bir gün): İngilizce kursu araştır · Kuaför randevusu

4. Bitmeyen işleri gün gün taşımayı bırakın

Bu konuda doğrudan bir araştırma bulamadım, bu yüzden bu bölüm bir gözleme dayanıyor. Üç gündür taşınan bir madde genellikle sizinle değil, maddenin kendisiyle ilgili bir sorunu gösterir. Madde belirsiz olabilir, fazla büyük olabilir ya da artık önemli olmayabilir. Taşımak yerine şu dört seçenekten birini uygulayın: yeniden tanımlayın, bölün, bir saate bağlayın ya da silin.

Önce: Annemi ara (4. gündür taşınıyor)

Sonra: Pazar 11:00, kahvaltıdan sonra annemi ara

5. “Eğer–o zaman” planı yazın

Uygulama niyeti, bir davranışın ne zaman, nerede ve nasıl yapılacağını belirten bir “eğer–o zaman” planıdır (Frontiers in Psychology, 2021). Bu makalenin aktardığına göre Gollwitzer ve Sheeran’ın 2006 meta-analizinde bu planlar hedefe ulaşmayı orta-büyük düzeyde artırdı (d = 0,65). İşe başlayamama sorununda da benzer bir etki görüldü (d = 0,61) (Gollwitzer, NCI PDF). Bu sonuçlar genel olarak hedef takibiyle ilgili, ama fikir bir listeye kolayca uyarlanabilir.

Örnek: Eğer öğle yemeğinden masama dönersem, o zaman telefonu çekmeceye koyup raporun giriş paragrafını yazarım.

6. Süreyi geçmiş deneyime göre tahmin edin

Benim gözlemime göre tahmin yaparken çoğumuz işin hiç aksamadan gideceği hâli düşünüyoruz. Bunun yerine şunu sorun: “Buna benzer bir işi son yaptığımda gerçekte ne kadar sürdü?” Birkaç hafta boyunca tahmininizi ve gerçek süreyi maddenin yanına not edin. Aradaki fark hep aynı yöndeyse, sonraki tahminlerinizi o oranda büyütün.

Önce: Rapor yaz (1 saat)

Sonra: Rapor taslağı. Geçen sefer 2,5 saat sürdü, 3 saat ayırdım

7. Yarının listesini günün sonunda yazın

Scullin ve arkadaşlarının çalışmasında 18–30 yaşında 57 sağlıklı genç yetişkin, uyku laboratuvarında gece boyu uyku ölçümünden önce 5 dakika yazı yazdı. Katılımcılar rastgele iki gruba ayrıldı. Bir grup önümüzdeki günlerin yapılacaklar listesini, diğer grup son günlerde tamamladığı işleri yazdı. Ardından iki grubun uykuya dalma güçlüğü karşılaştırıldı (PubMed). Araştırmacılar bu çalışmadan yola çıkarak, yarının listesini zihinde evirip çevirmek yerine yatmadan önce 5 dakika ayırıp ayrıntılı biçimde yazmayı öneriyor (Baylor University).

Bu çalışmanın sınırları var. Hiçbir şey yazmayan bir kontrol grubu yoktu ve katılımcıların uyku sorunu yoktu (BPS Research Digest). Bu yüzden bunu bir uyku yöntemi olarak değil, günü kapatmanın makul bir yolu olarak düşünün.

Listeyi nerede tuttuğunuz ikincil bir konu. Kâğıt olabilir, telefondaki bir not uygulaması olabilir. Günlük rutinleri takip ettiğiniz Diril gibi bir uygulama da olabilir. Asıl fark, maddelerin nasıl yazıldığından çıkıyor.

10 dakikalık kontrol listesi

Şu anki listenizi açın ve her maddeye sırayla şu soruları sorun:

On dakika sonra elinizdeki liste muhtemelen daha kısa olacak ve içindeki maddelerin bitme ihtimali daha yüksek olacak.